Tin quốc tế
Giáo sư Đặng Văn Chí: Người theo đuổi liệu pháp điều trị ung thư mới
(tiasang.com.vn/ - 07/01/2020):

LTS: Trong danh sách các nhà khoa học được trích dẫn nhiềunhất thế giới năm 2019, có một tên tuổi đáng chú ý: giáo sư Đặng Văn Chí, Giámđốc Viện Nghiên cứu ung thư Ludwig, nơi tập trung những nhà nghiên cứu quốc tếvới mục tiêu ngăn ngừa và kiểm soát ung thư với sáu trung tâm khắp nước Mỹ vàhai văn phòng đại diện tại châu Âu. Trước khi trở thành một nhà nghiên cứu vềung thư huyết học, giáo sư Đặng Văn Chí theo học ngành hóa ở trường Đại học Michigan,làm nghiên cứu sinh hóa tại trường Đại học Georgetown và trường Đại học JohnsHopkins. Với hơn 200 bài báo, sách và chương sách, ông được đánh giá là ngườitiên phong trong nghiên cứu về ung thư với liệu pháp thời sinh học.

Những thôi thúc đi tìm một liệu pháp điều trị ung thư hiệuquả hơn các biện pháp hiện có đã đưa giáo sư Đặng Văn Chí (Viện Nghiên cứu ungthư Ludwig, Mỹ) theo một con đường khác biệt là thời sinh học (chronotherapy).Dù không được trao giải Nobel như ba nhà khoa học năm 2017 nhưng với những nỗlực của mình, ông đã khơi gợi được sự quan tâm của mọi người tới lĩnh vựcnày. 

Tiên phong về thời sinh học

Giáo sư Đặng Văn Chí thường từ chối thảo luận về những côngtrình khoa học đã làm nên tên tuổi ông. Là một trong những tác giả hàng đầu vềchuyển hóa ung thư, ông thường được mời thuyết trình về cách các khối u thiếtlập lại các con đường sinh hóa để chúng tiêu thụ dưỡng chất, và cách phá vỡ cácthích ứng độc hại này lại có thể là một cách tiếp cận hữu hiệu trong việc điềutrị ung thư. Thay vào đó, ông hầu như tận dụng mọi cuộc seminar, mọi cuộc thảoluận và mọi lần phát biểu để nói về một thứ hoàn toàn khác: một điều chỉnh đơngiản nhưng triệt để về cách các bác sĩ kiểm soát thuốc điều trị ung thư.

Cách tiếp cận này được gọi là liệu pháp thời gian, nó liênquan đến việc xác định thời gian cung cấp thuốc để giảm thiểu tác dụng phụ củađiều trị trong khi vẫn tối đa hóa hiệu quả điều trị. Ý tưởng xoay quanh việcđồng bộ hóa trị liệu với nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể trong suốt 24 giờ,vốn được gọi là đồng hồ sinh học, và sẽ tác động khi các tế bào ung thư dễ bịtấn công nhất hoặc khi các tế bào khỏe mạnh ít nhạy cảm nhất với độc tính (hoặctrong trường hợp lý tưởng là cả hai điều này sẽ xảy ra).

Giáo sư Chí ban đầu không hề đặt mục tiêu trở thành “đại sứ”cho lĩnh vực này. Nhưng với tư cách là giám đốc khoa học của Viện nghiên cứuung thư Ludwig, một tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ cho hàng trăm phòng thí nghiệmung thư trên toàn thế giới và là chủ tịch hội đồng cố vấn khoa học tại Viện Ungthư Quốc gia Hoa Kỳ, ông thấy mình có một vị trí nhất định để có thể định hìnhlại chương trình nghiên cứu - và ông tin rằng đây là lúc thích hợp để quảng bávề liệu pháp mà mình theo đuổi.

Tuy nhiên, đây không phải là một khái niệm hoàn toàn mới. Ýtưởng về liệu pháp điều trị theo thời gian đã bắt nguồn từ nhiều thập kỷ trước,một số thử nghiệm ngẫu nhiên trong những năm 1980 và 1990 cho thấy chúng giúpgiảm đáng kể độc tính và kéo dài thời gian sống sót cho những bệnh nhân ung thưđược điều trị theo phương pháp tối ưu hóa đồng hồ sinh học. Nhưng đối với đasố, “đây vẫn chỉ là một vấn đề bên lề. Không có nhiều nhà sinh học nghiên cứuvề ung thư theo đuổi liệu pháp này giống như tôi”, GS Đặng Văn Chí nói. 

Thời sinh học tồn tại như một “kẻ bên lề” giữa hàng loạtcách tiếp cận điều trị ung thư mới cho đến năm 2017.

Năm đó, giải thưởng Nobel Y học được trao cho ba nhà sinhvật học Michael Young, Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash với phát hiện ra cơ chếphân tử điều khiển nhịp sinh học (circadian rhythms) của các sinh vật theo chukỳ ngày đêm của Trái đất. Các nhà khoa học nghiên cứu về mối liên hệ giữa nhịpđiệu sinh học và ung thư cho biết, mọi người cũng bắt đầu quan tâm nhiều hơnđến công việc của họ kể từ khi giải thưởng được công bố vào tháng 10/2017.

Nhưng những nỗ lực của riêng giáo sư Chí để thu hút sự chú ýđến mối liên hệ giữa đồng hồ sinh học - ung thư và ý nghĩa trị liệu của nó thậmchí còn được coi là quan trọng hơn để hồi sinh lĩnh vực này. “Đó là nhằm thuhút sự chú ý của mọi người,” ông cho biết, và rõ ràng có sự tăng lên trong sốlượng các nhà nghiên cứu về ung thư đang bắt đầu khám phá cách nhịp độ sinh họcảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển khối u sau nỗ lực của ông, dĩ nhiêncó cả hiệu ứng giải thưởng nữa.

“Việc những người bệnh qua đời mỗi ngày đều nhắc nhở tôi vìsao tôi cần nghiên cứu. Và một nguyên nhân khác mà mọi người đều biết là ungthư đã tác động đến cả cuộc sống riêng tư của tôi. Khi được đào tạo thành mộtchuyên gia về ung thư, tôi biết rằng mình hoàn toàn nhỏ bé trước căn bệnh khủngkhiếp này… Do đó, tôi chỉ cố gắng học hỏi điều mới mỗi ngày”. (giáo sư Đặng VănChí)

Họ không chỉ tìm ra những cách mới để theo dõi và kiểm soátcác loại thuốc cũ mà còn tạo ra những “chiến thuật” thông minh để chỉnh lạinhững khác thường của đồng hồ sinh học. Và họ đang dần thay đổi một phương pháptrị liệu vốn từ lâu chỉ được coi là bổ sung hoặc thay thế để dần trở thành mộtlĩnh vực khoa học thực sự. “Thời gian là một vấn đề đầy phiền phức”  -nhưng các bác sĩ và các nhà nghiên cứu ung thư không thể tiếp lục lờ vấn đề nàyđi được nữa, giáo sư Chí cho biết. 

Những thúc đẩy cá nhân

Rút cục, thời điểm chính là điều cốt yếu trong phương phápđiều trị ung thư. 

Giáo sư Chí năm nay đã 64 tuổi, ông có dáng người mảnh khảnhvới giọng nói tự tin và chậm rãi của một nhà nghiên cứu dày dạn kinh nghiệm.Ông coi cha mình - Đặng Văn Chiếu, bác sĩ phẫu thuật thần kinh đầu tiên củaViệt Nam và cựu hiệu trưởng của Đại học Y khoa Sài Gòn - như một hình mẫu đểông học hỏi và tiến tới những vị trí dẫn đầu trong nghiên cứu ngành y. Cha ôngđã qua đời vì ung thư gan năm 2004, đây là nguyên nhân vì sao ông mong muốn tậptrung phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. 

Và gia đình, một lần nữa, là một yếu tố thúc đẩy đằng saumột bước chuyển sự nghiệp tình cờ đã khiến giáo sư Đặng Văn Chí quan tâm nhiềuhơn đến sinh học. Ông từng dành gần 25 năm cho các giảng viên tại Đại học JohnsHopkins, trong thời gian đó, ông đã trở thành phó trưởng khoa nghiên cứu củatrường y mà ông thường nghĩ mình sẽ không bao giờ rời đi. Nhưng vào năm 2011,sau khi anh trai qua đời vì căn bệnh ung thư mô mềm di căn, giáo sư Chí tựnghĩ: “Là một bác sĩ chuyên khoa ung thư và nghiên cứu, mình cần phải làm nhiềuhơn nữa”. Vì vậy, khi Đại học Pennsylvania mời ông về làm giám đốc của trung tâmung thư, nơi này từng phát hiện ra nhiễm sắc thể bất thường có thể gây ung thư,và phát triển một thế hệ liệu pháp tế bào T có khả năng cứu sống con người -ông đã ngay lập tức nhận lời.

Thật may mắn, Penn là nơi quy tụ các nhà nghiên cứu về nhịpđiệu sinh học của Mỹ, và giáo sư Chí đã có cơ hội chuyện trò rồi sau đó là hợptác với các nhà nghiên cứu đồng hồ sinh học từ khắp khuôn viên trường ởPhiladelphia. Theo ông, những tương tác đó đã thúc đẩy một tiến triển quantrọng: Nếu ung thư là căn bệnh của sự phát triển tế bào và nhịp sinh học kiểmsoát chu kỳ tế bào hoạt động thì sự gián đoạn của đồng hồ sinh học bên trongchúng ta chính là điều còn thiếu trong việc nghiên cứu sự phát triển và tăngtrưởng của khối u.

Đồng hồ chu kỳ là một chu trình sinh học phức tạp kiểm soáttoàn bộ các nhịp điệu sống hằng ngày như ngủ, thói quen ăn uống, nhiệt độ cơthể và nhiều chức năng sinh lý quan trọng khác. Cơ thể có một đồng hồ chínhtrong bộ não và nhiều đồng hồ “thứ cấp” trong những cơ quan khác, cũng như cácđồng hồ riêng lẻ khác trong từng tế bào một, tất cả đều được một mạng lưới phứctạp gồm những gene và protein kiểm soát.   

Khi các đồng hồ đó còn hoạt động một cách nhịp nhàng, cơ thểvận hành như một cỗ máy được bôi trơn dầu mỡ. Nhưng khi đồng hồ của các gene nhấtđịnh bị đột biến hoặc bị loại khỏi vị trí do hội chứng rối loạn cơ thể khi thayđổi múi giờ, các hệ thống này có thể mất chức năng, dẫn đến sự phát triển vàlan rộng của các khối u.

“Nếu vẫn còn ở Baltimore, có lẽ là tôi vẫn còn tập trungnghiên cứu vào một vấn đề khác”, giáo sư Chí nói. Năm 2017, ông chuyển tới mộtphòng thí nghiệm mới, Viện nghiên cứu Wistar – một trung tâm nghiên cứu độc lậptrong khuôn viên Penn, với vị trí của một giáo sư về chương trình ung thư ditruyền sinh học phân tử và tế bào. Và nếu ông không giới thiệu những ưu điểmcủa hướng nghiên cứu này với các nhà quản lý của Viện Ung thư quốc gia Mỹ, nơitập trung vào nghiên cứu ung thư hàng đầu thế giới, thì viện có thể sẽ lỡ mấtviệc phát triển ý tưởng này. Nhờ vậy mà năm ngoái, viện đã mở một đợt tài trợcho các nhà nghiên cứu tìm hiểu sâu hơn về những quá trình chu kỳ sinh học ảnhhưởng đến sự phát triển khối u và phản ứng của bệnh nhân đối với liệu pháp này.

Mặc dù mọi người cũng bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến mốiliên hệ giữa đồng hồ sinh học - ung thư và ý nghĩa trị liệu của nó kể từ khigiải Nobel y sinh được công bố vào tháng 10/2017 nhưng những nỗ lực của riênggiáo sư Chí để thu hút sự chú ý thậm chí còn được coi là quan trọng hơn để hồisinh lĩnh vực này.

Những thách thức mới

 

Con đường không bao giờ bằng phẳng và trơn tru, đặc biệt vớingười như giáo sư Chí. Vài năm gần đây, nghiên cứu về liệu pháp  thời sinhhọc của ông tập trung một cách chủ yếu vào chứng tỏ MYC, một kiểu gene ung thưliên quan đến việc ngăn chặn các gene nằm ở trung tâm của đồng hồ sinh học trênđộng vật có vú, ví dụ như BMAL1. Nó làm nhiễu loạn các chu kỳ dao động bìnhthường của sự điều chỉnh phân tử trên trong tế bào và thay vì thúc đẩy quátrình tổng hợp protein vào một trạng thái bất thường, liên tục của các hoạtđộng điều khiển sự phát triển của khối u. Phát hiện này hé mở một loại thuốcđiều trị đích tiềm năng, loại mà Trung tâm nghiên cứu Ung thư trẻ em Texas đangtheo đuổi. Năm ngoái, trung tâm này đã nêu một loại thuốc có thể kích thíchhoạt động của BMAL1 một cách trực tiếp, qua đó tác động đến sự phát triển củaneuroblastoma, một loại mô thần kinh, ở cả trong nuôi cấy tế bào và mô hìnhtrên chuột. 

Giáo sư Chí tiếp tục chuyển hướng. Gần đây ông quan tâm đếnmột nhóm thuốc hướng đích vào NAMPT, một loại enzyme liên quan đến cả chuyểnhóa ung thư và các vòng phản hồi sinh học. Trong khoảng 10 đến 20 năm trước,các chất ức chế NAMPT đã được đưa vào thử nghiệm lâm sàng nhưng tất cả đều gâyra hiện tượng số lượng tiểu cầu thấp ở bệnh nhân. Nghiên cứu chuột mắc bệnh ubạch huyết, giáo sư Chí đã phát hiện ra một điều rất thú vị: việc uống các loạithuốc này vào lúc 10 giờ sáng hoặc 6 giờ chiều là nguyên nhân dẫn đến một sựgiảm bớt sự phát triển của khối u nhưng với một sự khác biệt chính: việc dùngthuốc vào lúc 6 giờ chiều, khi biểu hiện NAMPT rõ rệt nhất trong gan, thì dẫnđến số lượng tiểu cầu thấp ở chuột còn vào lúc 10 giờ sáng có hiện tượng nàyxảy ra.

Giáo sư Chí kiểm tra lại công việc nghiên cứu của mình cẩnthận trước khi gửi công trình đi xuất bản. Ông nghĩ rằng liệu pháp thời sinhhọc có thể giúp cứu vãn nhóm thuốc trị ung thư mới đầy hứa hẹn này. “Chúng tôicó thể can thiệp vào chức năng gan một cách đơn giản chỉ bằng việc xác địnhthời gian dùng cho những loại thuốc đó”, ông nói.

Tuy nhiên, việc điều trị ung thư theo liệu pháp thời sinhhọc gây nhiều tranh cãi. Đó là trường hợp của Joe Kuna, một người được chẩnđoán mắc bệnh ung thư đại tràng di căn vào năm 2014 và được dự đoán chỉ còn haiđến năm năm để sống. Bốn năm sau, người đàn ông 61 tuổi này vẫn sống sót vớiviệc mất đi một khối u có kích thước bằng quả bóng tennis ở đại tràng và 15 vếtthương ở gan khi tham gia trị liệu theo thời gian tại Trung tâm điều trị ungthư tích hợp ở ở Johnsburg, Illinois.  Trong suốt hai năm sau khi chẩn đoán,Kuna đến trung tâm vào mỗi thứ ba cách tuần, thường là khoảng thời gian từ 1giờ đến đến 3 giờ 30 phút chiều, để sử dụng liều oxaliplatin. Vì mỗi thuốcchống ung thư tiêu diệt tế bào theo các cách khác nhau, "mỗi thuốc sẽ cómột khoảng thời gian khác nhau" mà nó có hiệu quả cao nhất, bác sĩ ung thưKeith Block, giám đốc y tế của phòng khám ở Skokie, Illinois, cho biết. Trongkhi oxaliplatin có vẻ như hoạt động tốt nhất vào buổi chiều thì fluorouracil,một loại thuốc khác được coi là nên được sử dụng vào ban đêm - có nghĩa là Kunaphải mang về nhà một chiếc máy bơm đặc biệt mà ông để trong một cái túi đeongang lưng. Nó được lập trình để khởi động lúc 10 giờ tối, ban đầu sẽ bắn ramột tia nước chậm. Dòng chảy sẽ tăng lên cho đến 4 giờ sáng trước khi quay lạilần nữa và kết thúc lúc 10 giờ sáng. Kuna nghĩ chính chế độ dùng thuốc bấtthường này, cộng với chế độ ăn kiêng và các chất bổ sung theo chỉ dẫn của phòngkhám chính là lý do khiến ông sống đến tận hôm nay.

Và mặc dù ảnh chụp từ tháng 1/2018 cho thấy hai điểm ung thưmới trong gan nhưng Kuna tự tin, với việc phẫu thuật và biện pháp uống thuốctheo giờ, ông có thể sẽ thoáng khỏi căn bệnh ung thư một lần nữa. Các bác sĩ đãloại bỏ các khối u vào ngày 26/4/2018. Nhưng không có bằng chứng nào, trừ phicó sự thử nghiệm được kiểm soát nghiêm ngặt, cho thấy liệu pháp mà Kuna nhậnđược đã tạo ra sự khác biệt. Đáng chú ý là trong số những bệnh nhân khác màKuna kết bạn tại Trung tâm trị liệu, không có ai còn sống đến hôm nay. Hầu hếtcác chiến lược trị liệu theo thời gian hiện nay đều dựa trên sự hiểu biết hạnchế về đồng hồ sinh học - điều làm các chuyên gia như giáo sư Đặng Văn Chí thấtvọng.

“Chúng tôi thực sự muốn cung cấp cơ sở khoa học về lý do tạisao bạn điều trị vào một thời điểm nhất định trong ngày”, giáo sư Chí nói, “vàkhông chỉ dựa vào thử và sai”.

Chính việc tìm ra lý do tại sao những điều chỉnh nhỏ trongchế độ thuốc thông thường lại có thể cải thiện kết quả của bệnh nhân đã khiếngiáo sư Chí suy nghĩ rất nhiều, ngay cả lúc ông ngồi nhìn ra cửa sổ của chuyếntàu Amtrak trên đường đi làm từ Philadelphia, nơi ông sống và điều hành phòngthí nghiệm của mình, đến New York với công việc văn phòng tại Viện nghiên cứuLudwig. Giống như một bước chuyển sự nghiệp nhỏ đã định hình lại cả chươngtrình nghiên cứu của riêng ông, “rất có thể những điều chỉnh đơn giản dựa sẽtạo ra sự khác biệt to lớn cho bệnh nhân”, giáo sư Chí không nguôi hi vọng. □

 

 

 
Tin tức khác
Các nhà nghiên cứu Trung Quốc xây dựng bộ gen đậu nành chất lượng cao
Tính kháng bệnh đốm đen của giống hoa hồng George Vancouver định vị tại locus Rdr3
Di truyền các tính trạng năng suất và thành phần năng suất của cây lúa mì
Thủ thuật ADN giúp tạo ra 100 giống cà chua khác nhau
Nghiên cứu cho thấy chức năng của con đường di truyền cho sự sinh sản phù hợp ở thực vật có hoa
Thông báo
Thông báo chuẩn bị hồ sơ đăng ký giao trực tiếp thực hiện từ năm 2019 thuộc Chương trình CNSH
Thông báo số 1: Hội nghị Công nghệ sinh học toàn quốc – Khu vực phía Nam lần thứ II năm 2011
Quyết định 490/QĐ-BNN-KHCN điều chỉnh cá nhân chủ trì đề tài thuộc “chương trình trọng điểm phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trong lĩnh vực nông nghiệp và ptnt đến năm 2020”.
THÔNG BÁO TUYỂN CHỌN TỔ CHỨC VÀ CÁ NHÂN CHỦ TRÌ NHIỆM VỤ KH&CN
Kết quả khảo nghiệm đánh giá an toàn sinh học đối với đa dạng sinh học và môi trường
Văn bản mới
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thông báo giao trực tiếp tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ KHCN...
Quyết định 490/QĐ-BNN-KHCN điều chỉnh cá nhân chủ trì đề tài thuộc “chương trình trọng điểm phát triển...
Quyết định phê duyệt danh mục nhiệm vụ khoa học và công nghệ đưa vào tuyển chọn, giao trực tiếp bắt đầu...
Về việc cấp bằng bảo hộ giống cây trồng mới (kèm danh mục)
Bổ sung 71 chỉ tiêu tuyển sinh đào tạo thạc sĩ năm 2011 cho Trường Đại học Lâm nghiệp
Về việc giao dự toán NSNN năm 2011(Kinh phí bổ sung sự nghiệp khoa học Công nghệ năm 2011- nhiệm vụ cấp...
Giao dự toán ngân sách nhà nước năm 2011 (đợt 4) Kinh phí xử lý sự cố đê điều năm 2011 (Phụ lục kèm theo)
Tài Liệu mới
Rút ngằn thời gian vi nhân giống lan hồ điệp
Công nghệ sinh học trong nông nghiệp
Ảnh hưởng của các yếu tố sinh học lên sự nảy mầm
Kỹ thuật trồng hoa lan Mokara
Liên kết Website
Vụ khoa học công nghệ và môi trường bộ NN và PTNT
Viện công nghệ sinh học
Bộ nông nghiệp vf phát triển nông thôn
Agbiotech Việt Nam
Báo Nhân Dân
Trung tâm Khuyến nông Quốc gia
Thống kê truy cập
Số người đang online: 45
Tổng số lượt truy cập: 1910117
Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn
Copyright © 2011 Văn phòng Công nghệ sinh học - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
Địa chỉ : Số 02 Ngọc Hà, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : (024) 38436817 - Fax: (024) 38433637
Email: webmaster@agrobitotech.gov.vn. Web site: www.agrobiotech.gov.vn